قلمه زدن گل رز و دیگر روش های تکثیر + معرفی محلول ریشه زا

6 ۱,۴۷۳

در این مقاله از سری مقالات سایت پرشیالرن به روش های مختلف تکثیر گل رز مانند تکثیر از طریق بذر، قلمه زدن گل رز، پیوند جوانه، خوابانیدن یا کشت بافت انواع گل رز می پردازم، امید است مورد که توجه شما عزیزان قرار بگیرد، تا پایان همراه ما همراه باشید.

نگاهی مختصر به روش های مختلف تکثیر رز

روش تکثیر جنسی با استفاده از بذر بیشتر برای تولید ارقام جدید در برنامه اصلاحی و تکثیر تعداد زیاد گیاه برای ایجاد پارک های جنگلی به کار برده می شود.

پیوند زدن به منظور استفاده از خصوصیات مناسب برخی از گونه ها در جذب مواد غذایی و مقاومت بخشی به برخی از شرایط نا مساعد محیطی و بیماری ها صورت می گیرد.

برای این منظور، پیوند جوانه و یا پیوند چوب روی برخی از گونه ها مانند R.canina و R.chinensis به عنوان پایه توصیه شده است.

هر چند که سیستم های ریز ازدیادی برای تکثیر گل رز توسعه یافته اند، اما امروزه تکثیر رز های مینیاتوری به صورت تجاری در گلخانه های صنعتی کشور های اروپایی چون دانمارک و آلمان از طریق پیوند و قلمه می باشد.

تکثیر گل رز با بذر

تکثیر گل رز با بذر معمولا به منظور به دست آوردن واریته های جدید انجام می شود. اصول کار بدین صورت است که ابتدا دو رز دلخواه را انتخاب می کنیم یکی به عنوان پایه پدری (گرده دهنده) و دیگری پایه مادری (گرده گیرنده).

سپس تمام گلبرگ های پایه مادری را جدا می کنیم و به وسیله موچین ظریف تمامی پرچم های آن را قطع می کنیم.

در طی مدت زمانی که طول می کشد تا گرده های پایه پدری را روی پایه مادری بریزیم گل پایه مادری باید درون کیسه نگهداری شود.

با این کار مانع انتقال گرده های گل های رز اطراف محل آزمایش بر روی گل پایه مادری و باروری آن توسط اینگونه دانه های گرده خواهیم شد.

وقتی گل رز پایه پدری شروع به گرده افشانی نمود آن را به آرامی بر روی مادگی گل پایه مادری می کشیم تا گرده ها به کلاله مادری منتقل شوند.

سپس کیسه را دوباره روی گل قرار می دهیم و حدود یک الی دو هفته بعد آن را بر می داریم. نتیجه یک نهنج متورم پر از دانه است.

باید میوه هایی را که به این منظور روی بوته ها باقی گذارده اند اواسط پائیز موقعی که کاملا رسیده باشد، قبل از شروع سرما و یخبندان بچینند، نشانه رسیدن میوه گل رز موقعی است که میوه ها رنگ انداخته و نارنجی رنگ می شوند.

در ادامه این روش تکثیر گل رز با بذر می دانیم که بعضی از میوه های واریته ها به سختی رنگ گرفته و زمان رسیدن میوه ها، با هم تفاوت دارد.

هنگامی که میوه ها در این نوع تکثیر بوته رز رسیده شدند، باید بذر های درون آنها را در همان موقع کاشت. در فصل پاییز و در اوایل آذر باید میوه ها را چند قسمت کرده و دانه های درون آنها را کاشت.

در این روش اگر دانه های حاصل در گلخانه گل رز کاشته شوند، بهتر خواهد بود زیرا فراهم نمودن شرایط مناسب برای جوانه زنی دانه بسیار راحت تر صورت می گیرد.

با خاک هر خزانه 100 تا 150 گرم گوگرد و مقداری قارچ کش و کمی از کودهای شیمیایی ( کود مناسب گل رز ) مخلوط شود.

برای احتیاط و پیشگیری از بروز آفات حیوانی و قارچی، می توان خاک خزانه را دو ماه قبل از موقع کاشتن با محلول (فورمول Formol) ضد عفونی کرده یا همان موقع کاشتن با تزریق سولفور دو کاربن این کار را انجام داد تا پس از آنکه بوته ها سبز شدند، دچار آفات مذکور نشوند.

پس از چیدن دانه ها بر روی خاک که در عمق 1/5 سانتی متری محل کشت کاشته شده اند، آبیاری ملایم جهت سبز کردن دانه ها انجام می شود که حدودا 60 روز پس از آبیاری، دانه ها در این روش از تکثیر گل رز سبز خواهند شد.

پس از مساعد شدن هوا آنها را بیرون آورده در خزانه دیگر با فواصل بیشتری نشاء کرده یا آنکه جداگانه می کارند.

بوته های نو را باید هر هفته یا 15 روز یک مرتبه بازدید کرد تا اگر آثاری از شته سبز یا پارازیت های دیگر روی آنها مشاهده شود می بایست به وسیله سموم حشره کش با آنها مبارزه کرد تا از ضعیف شدن بوته ها جلوگیری شده و زودتر رشد کنند.

پس از اینکه بوته ها قوی شدند سال دوم آنها را یا در کرت مخصوصی با فاصله 50 سانتی متر کاشته یا در گلدان های بزرگتری می گذارند تا شروع به گل دادن کند.

قلمه زدن گل رز

قلمه زدن گل رز
قلمه زدن گل رز

در این روش تکثیر یعنی قلمه زدن گل رز، بعد از اینکه رز در بهار شروع به گل کردن نمود می توان شروع به قلمه زدن کرد و بدین ترتیب در تمام مدتی که گل رز دارای گل است چه در بهار و تابستان و چه در پائیز می توان قلمه آنرا گرفت.

در این روش قلمه های مورد نظر از بین ساقه های دارای گل که گل های آنها کاملا رشد کرده اند (جهت اطمینان از واقعی بودن جوانه های گل) انتخاب می شوند. به علاوه جوانه های بدون گل قدرت کمتری دارند بنابراین، ذخیره کافی برای ریشه زایی ندارند.

بعد از ظاهر شدن گل یعنی درست زمانی که گل از حالت غنچه خارج شده و قبل از پژمرده شدن، شاخه های مناسب حامل گل را از محل اتصال آن با شاخه سال قبل قطع می نمایند (که بایستی سالم، عاری از آفت و بیماری و زخم بوده، فاصله میان گره ها یکسان باشد و رنگ پوست براقی داشته باشد.)

شاخه جوان دارای 3 _ 5 سری برگ است، قلمه های مورد استفاده 10 _ 15 سانتی متر بسته به موجودی 1 _ 3 جوانه دارند.

بهتر است قطر قلمه 7 تا 12 میلی متر باشد و قلمه های با سه جوانه در این روش تکثیر گل رز چون طول و بافت بیشتری در گرده های پایه ای دارند (به دلیل کاهش تلفات ناشی از بیماری ها)، ارجحیت دارند.

برای آغاز فعالیت بهتر گیاه، لازم است برش به صورت اریب زده شود تا سطح تماس بیشتری بین شاخه و بستر کاشت ایجاد شود و سر و ته قلمه به آسانی قابل تشخیص باشد و هنگام فرو کردن در بستر کاشت، به آسانی فرو رود.

برای برش ها از یک قیچی تیز استفاده کنید تا برش ها سریع زده شود و شاخه لهیده نشود. ضمنا استفاده از قیچی تیز و استریل درصد هجوم بیماری های گل رز را به گیاه کاهش می دهد.

در ادامه این روش تکثیر یعنی قلمه زدن گل رز، شاخه را به طور مورب از بالای آخرین سری برگ های 5 تایی یا به عبارت دیگر در زیر سری برگ های سه تایی قطع می کنند.

پایه قلمه ها در یک محلول که ترکیبی از هورمون های ریشه زاست قرار داده می شود.

سپس قلمه ها در یک سینی کاشت با بستر ورمیکولیت یا ماده دیگری با خواص مشابه مثل ماسه شکری ( ماسه ای که 80 درصد آن اندازه دانه های شکر باشد) با فاصله بین قلمه ها 2/5 تا 4 سانتی متر و 7/5 سانتی متر بین ردیف ها کاشته می شوند.

قلمه ها در گلخانه گل رز با دستگاه آب گردکن (Mist) آب پاشی می نمایند.

رطوبت مناسب و دمای متوسط 18 تا 21 درجه سانتی گراد باید در محیط این نوع روش تکثیر رز وجود داشته باشد.

تحت این شرایط بسته به فصل و کیفیت قلمه، ریشه زایی در 5 الی 6 هفته انجام می شود.

سپس قلمه ها در گلدان های 7/5 سانتی متر یا به طور مستقیم در گلخانه ها کاشته می شوند.

قلمه بعضی از نژاد ها و اقسام گل رز با کمال سهولت نتیجه می دهد و در مدت کوتاهی ریشه می دهد و با این وسیله می توان تعداد زیادی از یک قسم گل رز بدست آورد.

هنگامی که با آمدن فصل سرما و ایجاد اولین هوای سرد برگ ها ریزش پیدا می کنند، این زمان بهترین موقع قلمه زدن گل رز است.

در این حالت قلمه ها تا فصل بهار ریشه دهی خواهند داشت و در فصل پاییز به مکان اصلی جهت پرورش انتقال پیدا می کنند.

در ادامه این نوع روش تکثیر رز بهترین زمان کاشت قلمه های رز زمانی است که یخبندان دیگر وجود نداشته و دوره رکود گیاه به سر آمده است.

عوامل موثر ریشه زایی در روش قلمه زدن گل رز

  • وجود آب کافی در بستر کاشت قلمه های گل و رطوبت بالا در هوای اطراف
  • قرار دادن قلمه های گل رز در زیر سایبان تحت سیستم مه افشانی
  • در روش قلمه زدن گل رز جهت ریشه زایی بهتر دمای روزانه 21 الی 26 درجه سانتی گراد و دمای شبانه 15 درجه سانتی گراد پیشنهاد می شود.
  • نور عامل مهمی در این روش تکثیر گل رز می باشد و به لحاظ شدت، مدت و کیفیت می تواند بر ریشه زایی اثر زیادی داشته باشد (نور با شدت کم پیشنهاد می شود).
  • بستر کشت می بایست خاکی با بافت سبک با قدرت زهشکی بالا باشد.
قلمه زدن گل رز
قلمه زدن گل رز

از محلول ایندول بوتیریک اسید با رعایت دز مناسب (پیشنهاد تولید کننده محلول) می توان جهت ریشه زایی قلمه های حاصل از نوع روش تکثیر رز استفاده کرد.

تکثیر گل رز با سیب زمینی

تکثیر گل رز با سیب زمینی
تکثیر گل رز با سیب زمینی

برای تکثیر گل رز با سیب زمینی می بایست یک نقطه ی مناسب در قسمت بیرونی باغ و یا باغچه را که در گرم ترین ساعات روز دارای کمی سایه بوده و دمای خنک تری نسبت به سایر نقاط باغ دارد، در نظر گرفت.

پس از انتخاب محل مورد نظر، باید توسط بیلچه گودالی را به ارتفاع 15 الی 20 سانتی متر در زمین ایجاد کنیم به طوری که نحوه ی ایجاد گودال به صورت عمودی باشد و در انتهای گودال به اندازه چند سانتی متر از ماسه وجود داشته باشد تا زهکشی آب آبیاری به نحو احسن صورت پذیرد.

قلمه ی گل رز
قلمه ی گل رز

همان طور که در روش تکثیر از طریق قلمه زدن گل رز اشاره کردیم می بایست قلمه ای مناسب از بوته ی گیاه تهیه شده تا تکثیر موفقیت آمیز باشد به طوری که قلمه سالم، جوان و حداقل دارای 20 سانتی متر ارتفاع باشد.

قبل از قرار دادن قلمه ی گل رز در سیب زمینی، می توانید تمامی برگ های قلمه را از آن جدا کرده و یا در صورتی که تمایل داشته باشید می توانید چندین برگ را در بالای ساقه برای زیبایی گیاه حفظ نمایید.

تکثیر گل رز در سیب زمینی
تکثیر گل رز در سیب زمینی

پس از پیرایش قلمه ها برای تکثیر گل رز در سیب زمینی باید سوراخی کوچکتر از قطر قلمه را در سیب زمینی ایجاد کرده و قلمه ها را در آن قرار دهید.

با طی شدن مراحل قبلی در صورتی که چندین قلمه ی گل رز دارید، می بایست قلمه ها را با فاصله ی 15 سانتی متری از هم در درون خاک مناسب گل رز قرار دهید به طوری که دو سوم قلمه در درون خاک و یک سوم آن بیرون از خاک قرار بگیرد.

در قدم آخر تکثیر گل رز چیده شده با سیب زمینی، به آرامی خاک اطراف گودال را پر کنید به شکلی که آسیبی به قلمه ی گیاه وارد نشود. سپس قلمه هارا آبیاری کرده و منتظر شوید تا قلمه ها ریشه زایی کنند.

لازم به ذکر است سیب زمینی به علت دارا بودن مواد مغذی و همچنین حفظ رطوبت برای قلمه ی رز انتخاب مناسبی برای پیوند و تکثیر گل رز می باشد.

تکثیر رز توسط خواباندن شاخه ها

تکثیر گل رز
تکثیر گل رز

در این روش تکثیر گل رز خوابانیدن شاخه برای گیاهان کمیاب، گران و سخت ریشه زا روش تکثیری مناسبی محسوب می شود.

در این نوع تکثیر، روش عمل به این صورت است که شاخه ای را در حالی که به گیاه مادری متصل است انتخاب کرده و معمولا آن را در زیر خاک قرار می دهند تا پس از گذشت حداقل یک یا دو فصل ریشه دار شده که پس از جدا سازی از گیاه مادری، گیاه جدید و مستقلی ایجاد خواهد شد.

مشکل عمده در این روش اولا پیدا کردن شاخه مناسب برای خواباندن است و ثانیا تعداد گیاهان ایجاد شده در مقایسه با روش های دیگر مانند قلمه زدن گل رز بسیار کمتر است.

خواباندن شاخه در اقسام و جورهای پا بلند و بیشتر در اقسام رونده عملی می باشد.

بعضی از رز ها را می توان با خم کردن و خواباندن شاخه های گیاه مادری در سطح خاک و با زدن قلاب و پوشاندن شاخه ها با خاک تکثیر نمود.

فراموش نکنید که خاک باید در این روش تکثیر مرطوب باشد.

شاخه ها با گذشت زمان در تابستان و اغلب در گره های قسمت پایین ریشه دار می شوند و آنها را در فصل پاییز و یا بهار به دقت از زیر خاک بیرون آورده و از قسمت پایین یک گره پر ریشه از گیاه مادر جدا کرده و در محل اصلی می کارند.

تکثیر توسط خوابانیدن هوایی

  • در این روش تکثیر گل رز باید یک ساقه سالم را هم اندازه یک مداد انتخاب کنید.
  • قسمتی از پوست را زخم کنید.
  • بعد از اینکه برش افقی روی ساقه زدید، باید به شکلی پوست ساقه را از ساقه جدا نگه دارید یا کلا پوست را جدا کنید.
  • می توانید این قسمت را به هورمون های ریشه زایی آغشته نمایید.
  • یک مخلوط محیط کشت مرطوب که قدرت نگهداری رطوبت بالایی دارد را داخل پلاستیک بریزید که بهتر است محل کشت استریل باشد. دقت کنید که محیط کشت خوب به زخم متصل باشد.
  • بالای پلاستیک را ببندید و حتما هر چند وقت یکبار با سرنگ به محیط کشت آب بدهید که به هیچ وجه خشک نشود. بعد از مدی این محیط تاریک کنار زخم ساقه شروع به پینه زدن و جوانه زنی خواهد کرد.

پیوند گل رز

پیوند گل رز
پیوند گل رز

نحوه کار در این نوع روش آن است که گیاهان رز با ریشه ضعیف را روی رز هایی با سیستم ریشه ای قوی قرار می دهند.

بهترین زمان این نوع تکثیر گل رز زمانی است که گیاه پایه رز در حال رشد می باشد. رز های حاصل از نوع روش تکثیر، گل های درشت تر و با کیفیت تری داشته و مقاوم به کم آبی و امراض خواهند بود در حالی که رز هایی که به روش قلمه زدن گل رز تکثیر شده باشند، ریشه های آنها ضعیف و کیفیت گل با مراتب ضعیف تر از پیوندی و عمر آنها نیز کمتر است.

فصل پیوند از اول خرداد تا اواخر تیرماه است که جریان شیره نباتی باز کردن پوست را از روی چوب آسان ساخته و پس از گرفتن پیوند گل رز وقت کافی برای نمو شاخه و رسیدن مغز چوبی آن هست.

پیوند شکمی معمول ترین نوع پیوند گل رز است که در تکثیر رز به کار می رود. پیوند شکمی به علت T شکل بودن برشی که در پایه زده می شود، به این نام خوانده می شود.

قطر مناسب پایه حدود 25 میلی متر است و پیوند در ارتفاع 10-20 سانتی متری سطح زمین زده می شود. ابتدا یک شیار به شکل T و تا سطح کامبیوم در زیر جوانه های پایه زده می شود ولی باید سعی نمود که به چوب خراشی ندهند چون اگر چوب زخمی شود و جوانه روی زخم قرار بگیرد، جوانه خوب نمی تواند از شیره نباتی استفاده نماید و ضمنا زیر جوانه خالی شده و شیره به آن نمی رسد.

پیوند شکمی گل رز

جوانه پیوندک را باید از انواع پیشرس انتخاب نمود و باید شاخه های حاوی جوانه، کاملا رسیده باشند. به طور کلی شاخه رسیده شاخه ایست که سه الی چهار رور بعد از اتمام گلدهی استفاده نمایند و تیغ های آن به آسانی کنده شده و جوانه به آسانی از آن جدا شود.

در ادامه روش پیوند گل رز برای این کار باید چنین شاخه ای را که شاداب و صاف است از بوته مورد نظر قطع کرده، قسمت سر شاخه که مغزش نرم است و انتهایش را که جوانه های آن بد و نامناسب می باشد بریده از قسمت میانه که دارای جوانه های برجسته و قوی است برای پیوندک استفاده کرد.

طریقه جدا نمودن جوانه بدین صورت است که تیغه چاقو را از نیم سانتی متر پایین جوانه انداخته و جوانه پوست را به سمت بالا می برند که کمی از قشر چوبی مغز ساقه زیر جوانه باقی بماند، برش را تا 15 میلی متری بالای جوانه برده، آنجا پوست را از روس ساقه بر می دارند، پیوندک به شکل بیضی نوک تیزی در می آید.

پیوندک اگر کمی چوب داشته باشد پیوند نمی گیرد. برگ پیوندک را باید طوری قبلا چیده باشند که یک تا دو سانتی متر از دم برگ به پیوندک باقی بماند.

حالا این پیوندک را از سر شکافی که روی شاخه پایه داده اند آهسته زیر پوست کرده، به سمت پایین میلغزانند تا تمام پیوندک زیر شکاف در داخل شیار T بین لبه های پوسته جا گرفته فقط از بین دو لبه شکاف عمودی، جوانه و دمبرگ بیرون بماند.

باید جوانه خوب بچسبد به طوری که فقط جوانه و انتهای دمبرگ معلوم باشد در غیر این صورت پیوند گل رز نتیجه ندارد.

بعد از آن با نخ پنبه آن را می بندند، باید سعی کرد پیوند را در شرایط آب و هوایی مرطوب زد، زیرا در مواقع خشکی هوا و باد، پیوند خشک می شود.

ضمنا برای اینکه پایه ها را تازه نگهدارند باید پایه ها را یا با آبپاش مخصوص مرطوب نمود و آنها را سایه داد یا به وسیله کیسه آنها را محفوظ کرد.

بلافاصله دور شاخه پایه را از بالای شکاف با نخ های پشمی و نوار پلاستیکی یا نوار چسب رو به پایین می بندند که تمام شکاف پوشیده شده و هوا زیر پوست داخل نشود و فقط همان جوانه و دمبرگ از بین نخ ها بیرون بماند.

چسب مخصوص پیوند گل رز
چسب مخصوص پیوند گل رز

برای اینکه شکاف بهتر مسدود شود می توان روی آن را با چسب مخصوص پیوند پوشاند.

پیوند شکمی که در اوائل مرداد انجام شود نتیجه جالبی ندارد و رشد شاخه پیوندی کم می شود در صورتی که پیوند شکمی در اواسط شهریور تا اوایل مهر بهترین نتیجه را می دهد به این ترتیب که جوانه به حالت خواب مانده و در سال آینده در بهار رشد کامل و قوی دارد.

در صورتی که تا به حال تجربه تکثیر و پیوند گل رز را داشته اید، در صورت تمایل می توانید تجربیات خودتان را با ما به اشتراک بگذارید. جهت پرسش در ارتباط با مسائل اشاره شده، می توانید در همین بخش از طریق کامنت با ما در ارتباط باشید.

۶ نظرات
  1. لامپ ال ای دی می گوید

    سلام چرا روش تکثیر از جوانه رو کامل توضیح ندادین؟!

    1. سینا فتاح زاده می گوید

      سلام دوست عزیز
      توضیح کامل هست، بفرمایید در این نوع روش تکثیر گل رز نیاز به چه اطلاعاتی دارید تا بنده راهنماییتون کنم.

  2. هادی می گوید

    سلام بعد از اینکه گل رو به روش قلمه کاشتیم و قلمه شروع به جوانه زدن کرد جوانه هارو باید جدا کرد و قلمه رو به محل کاشت انتقال داد یا نه باید اجازه داد قلمه جوانه هاش رشد کنند . چون من یکبار قلمه زدم و قلمه جوانه زد ولی جوانه ها تو همون مرحله جوانه موندن و دیگه رشد نکردن و خشک شدن ؟

    1. سینا فتاح زاده می گوید

      سلام دوست عزیز
      در صورتی که برش شما جهت قلمه زدن گل رز زاویه دار بوده و شاخه انتخابی عاری از بیماری و آفات رز به خصوص شته ها بوده، می تونید قلمه رو به محیط کشت ببرید.
      خشک شدن هم به علت این هست که قبل از انتقال می بایست دو ساعت قبل خاک کشت را به طور مناسب غرقابی کنید و اجازه بدید آب اضافی خاک خارج شه بعد از اون باید قلمه رز رو بکارید و هر روز خاک گیاه را آبیاری کنید تا رشد ریشه ها شروع شه و پس از پیدایش ریشه ها، آبیاری رو کم کنید و توسط یه کیسه که چند تا سوراخ برای تهویه اون درست کردید از قلمه محافظت کنید تا ریشه ها بتوانند خودشون رطوبت مورد نیاز رو پیدا کنن. و مدت زمان ریشه دار شدن قلمه ها ۳ الی ۸ هفته زمان می بره که این زمان گفته شده به نوع بوته رز شما هم بستگی داره و در این مرحله باید نور شبیه سایه و دما ۲۰ درجه سانتی گراد باشه

  3. هادی می گوید

    در مورد اینکه قلمه شته داشت یا نه مطمعا نیستم. اگر شته داشته باشه به مشکل میخوره؟
    طبق فرمایش شما دو ساعت قبل از کاشت به خاک اب دادم
    ولی الان طبق روش قبل روی بطری که قلمه رو کاشتم با قسمت دیگه بطری پوشوندم و در بطری رو باز گزاشتم برای تهویه.. پس شما میفرمایید قسمت بالای بطری رو بردارم و هر روز ابیاری کنم تا ریشه بزنه . فقط از کجا بفهمم ریشه زده (بطری که داخلش کاشتم شفافه )
    و سوال دیگم اینکه اگه تو مدت ریشه زدن اگه قلمه جوانه زد جوانه هارو حذف کنم یا اینکه اجازه بدم رشد کنن

    1. سینا فتاح زاده می گوید

      اینکه قلمه مورد نظر مورد هجوم آفات بوده یا خیر مساله مهمی هست که تو کیفیت آتی گیاه اثرگذار هست.
      بطری تا یه حدی برای تهویه قلمه موثر عمل نمی کنه و اگر از نایلون استفاده می کردید بهتر بود با این حال می تونید قلمه هارو بعد از گذشت مدتی بررسی کنید و در صورت ریشه دار شدن می تونید اون رو انتقال بدید و در این حین اقدام به حذف جوانه نکنید.
      برای تسریع ریشه دهی می تونید از هورمون های رشد ریشه، برای قلمه گل رز استفاده کنید.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

جهت ارائه تجربه کاربری بهتر Cookie های شما را ذخیره می کنیم. در صورتی که مایل هستید دکمه "موافقم" را انتخاب نمایید. موافقمادامه

Privacy & Cookies Policy